Erkek Lepistesler çok güzel renklere sahiptir. Ayrıca kuyrukları ve yüzgeçleri aşırı gelişmiştir. Dişiler ise nispeten daha soluk renklidirler ve yüzgeçleri de gelişmiş değildir. Erkek dişi ayrımı için bu kriterler yeterli olacaksa da ayrıca erkek Lepistesleri anal yüzgeçlerinin önünde gonopodium denilen üreme organları vardır.
Lepisteslerin insan eli altında üretilmiş bir çok varyeteleri vardır. Bunlar genellikle kuyruk tiplerine göre birbirlerinden ayrılırlar. (Lir kuyruk, top kuyruk, flama kuyruk, kılıç kuyruk vb.) Renk bakımından da bir çok çeşitleri vardır. (Mavi Kuyruklu Lepistes, Kırmızı Kuyruklu Lepistes, Sarı Kuyruklu Lepistes, Siyah Kuyruklu Lepistes vb.)
Lepistes akvaryumda üretilebilecek en kolay balıklardan biridir. Üretim için özel önlemler ya da yöntemler kullanmaya bile gerek olmadan kendiliğinden üreyeceklerdir. Bu balıklar yumurta ile değil yalancı bir doğum ile ürerler. Yani dişi Lepistes yavrularını doğurarak dünyaya getirir. Doğan yavrular hemen yüzebilecek kapasitedirler. Ailesinin en popüler üyesidir. türkiyede lepistes ismi ile bilinse de yurt dışında genellikle guppy olarak bilinir.
Lepistesler beslenme konusunda sorun yaşatmazlar. Su piresi (daphnia) tubifex, sivrisinek larvaları gibi canlı yemler ile birlikte su yosunları ve çeşitli bitkisel besinleride severek yerler. Ağırlıklı olarak bitkisel beslenmeleri daha uygun olur. Yiyebilecekleri su yosunlarından bulamazsanız bir ıspanak yaprağını 10-15 dakika kaynatıp damarlarını ve sapını aldıktan sonra ince bir şekilde kıyarak lepisteslerinize verebilirsiniz. İştahla yiyeceklerdir. Ispanak, onların sindirim sistemlerini de rahatlatır ve kabızlığı önler. Her gün değil, 15-20 günde bir ıspanak verilmesi faydalı olur.
Üretimi en kolay akvaryum balığıdır lepistesler. Üremek için özel şartlar gerektirmezler. Erkekler 2, dişiler 3 aylıkken üremeye hazır hale gelirse de balığın sağlığı açısından 4-5 aylık olmadan önce erkek ve dişi balıklar ayrı tanklarda tutulması faydalıdır. Çünkü küçük yaşta üremeye başladıklarında balığın (dişi balık) vücudunda kalıcı deformasyonlar oluşabilir.
Üreme olgunluğuna gelmiş erkek balık sürekli dişileri kovalar. Bu yüzden de dişilerin sayısı erkeklerden fazla olmalıdır. 1 erkeğe en az 3 dişi düşmelidir. Eğer erkeklerin sayısı dişilerden fazlaysa erkekler tarafından sürekli kovalanan dişiler çabuk yorulacak, bitkin düşüp hastalıklara daha kolay yakalanacaktır. Erkek sayısının dişilerden az olması, sürekli kovalanan dişilere ara sıra dinlenme şansı verir.
Erkek balık dişiyi dölledikten sonra dişibalık bu 6-8 doğum boyunca erkeğe ihtiyaç duymadan doğum yapabilir. Bu yüzden de bir kez çiftleşen dişinin, erkek balıkların olmadığıbir akvaryumda 6-8 ay boyunca doğum yapması ilginç bir gözlem olmaktadır.
Bitki bulamazsanız bunun yerine rafya kullanabilirsiniz. Kırtasiyecilerden alacağınız rafyayı 1 m. Kesin ve makas yardımıyla bukleler oluşturup suya koyun. Doğacak yavrular bunun içine saklanacaklardır. Rafyanın yeşil renkli olması daha doğal bir görünüm vereceği için balığın kendisini daha rahat hissetmesini sağlayacaktır.
Doğum yapmak üzere olan dişiyi başka birtanka ayırma imkanı yoksa piyasada ucuza bulunabilen ve çok çeşitli olan yavruluklar kullanılabilir.
Yeni doğum yapmış bir dişiyi doğumdan hemen sonra erkek balıkların arasına salmamalısınız. Dişiler doğum sırasında erkekleri kendilerine çeken bir madde salgılarlar. Doğum sırasında zaten bitkin düşen dişi balık, azgın erkekler tarafından hemen kovalanmaya başlarsa dişi balığı kaybedebilirsiniz. Bu yüzden hiç olmazsa 2-3 gün özel vitamin takviyesi ile anne balığı ayrı bir yerde beslemeniz faydalı olur. Akvaryum yeterinde büyük (100 litre ve üzeri) ve bol bitkili ise, erkek balık sayısı dişi balık sayısının1/4′ü ise bu işlemi daha kısa tutabilirsiniz yada gerek duymayabilirsiniz.
Yavrular, erişkinlerden ayrı tutulmalıdır yoksa onlara yem olabilirler. 1-1,5 aylık olunca erişkin lepisteslerin yanına konabilirler. 1-2 cm. boyuna ulaşan genç lepistes, büyük lepistesler tarafından avlanamayacak kadar büyüktürler. Yavrular yeni çıkmış artemia larvaları ile beslenmelidirler. Artemia konusundan ve bu yemin nasıl hazırlandığından daha önceki konularda bahsedilmişti. İlk 1 aydan sonra her türlü kuru yemi ve yiyebilecekleri diğer yemleri genç lepisteslere verebilirsiniz.
Lepistesler, yakın akrabası olan bazı balık türleri ile çiftleşebilir ve bu çiftleşmelerden yavru alınabilir. Yakın akrabaları; gambusya, moli, velifera gibi balıklardır.
Hangi balıklarla bir arada beslenebilir? Moli, velifera, plati, kılıçkuyruk gibi poeciliidae üyeleri lepistesler için uygun arkadaşlardır. Neon tetra, zebra balığı, corydoras türleri, otocinclus, ancistrus, scalare ve labirent balıklarının sakin türleriyle bir arada bakılabilirler. Tank çok büyükse (250 litre ve üzeri) küçük ve sakin çiklit türleri ile beraber de bakılabilirler.
Hangi balıklarla bir arada olmamalıdırlar? Clown loach, Tetrazon gibi kuyruk kemirici balıklar özellikle erkek lepisteslerin kuyruklarını yerler. Bu yüzden bunlarla aynı akvaryumda bulunmamalıdırlar. Aynı şekilde istisnaları olsa da japon balıklarıyla da aynı akvaryumda bulunmaları sakıncalıdır. Japon balıklarının cüsseleri lepisteslerden çok daha büyük olmasına rağmen, gösterişli yüzgeç ve kuyrukları lepistesler tarafından didiklenebilir. Bunların dışında küçük balıklarla beslenen saldırgan balıklarla -akvaryum ne kadar büyük olursa olsun- bir arada kesinlikle bulundurulmamalıdır.
Lepistes, dayanıklı bir balık sayılır. Çoğunlukla, akvaryum hobisine yeni başlayanlarca tercih edilir. Bakımı kolay olsa da burada önemli bir konuya değinmekte fayda var: Yurdumuzdaki yerli üretim lepisteslerde özellikle son yıllarda sıklıkla sağlık problemleri çıkmaktadır. Bu sorunların başlıca sebebi gen bozulması olabilir. Bu sebeple akvaryumdaki lepisteslerin arasına ara sıra akvaryumdakilerle kan bağı olmayan lepisteslerin salınması, gen çeşitliliğini artırmak anlamında faydalı sonuçlar verebilir. Sürekli kendi aralarında çiftleşen lepistes kolonisinde, sonraki jenerasyonlarda gen bozulmaları, renk kaybı, bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı olarak hastalanma riski gibi durumla görülebilir.
Seçici üretim yöntemleri ile birbirinden güzel lepistes ırkları üretilmiştir. Doğal örneklerinin soluk gri/yeşil renklerine karşılık, rengarenk ve çeşitli kuyruk-yüzgeç formlarına sahip çok gösterişli ırklar üretilmiştir. Bunlardan başlıcaları; tuxedo, lirkuyruk, king, albino, çim, mozaik ırklarıdır. Bu ırkların birbirleri ile melezleşmesinde de sayısız varyete oluşturulmuştur. Sizler de kendi akvaryumunuzda değişik ırklardan lepistesleri melezleştirip değişik lepistes örnekleri elde edebilirsiniz. Albino lepistesler, diğer albino canlılar gibi bembeyaz değildir; pembe ve sarının açık tonları halindedir.
Bir dişi Lepistes bir kere çiftleştikten sonra depoladığı spermler sayesinde 5 – 6 kere daha çiftleşmeden doğurabilir. Dişi Lepistes çiftleştikten 28 gün sonra doğurur. Bir Lepistes kondüsyonuna ve yaşına göre 30 – 150 arası yavru yapabilir.
Lepistesler iyi bitkilendirilmiş akvaryumlardan hoşlanırlar. Her türlü yemi de severek tüketirler. Ancak canlı yem de verilmesi iyi olacaktır.
Lepistesler barışçıl balıklardır. Kendileri gibi sakin mizaçtaki ve uygun boydaki balıklarla karma akvaryumlarda tutulabilirler.
Lepisteslerin üretimleri için ayrı bir parantez açmak yerinde olacaktır. Amatörce üretim için herhangi bir önlem almaya gerek yoktur. Lepistesler kendiliklerinden ürerler. Ancak kaliteli bir Lepistes üretimi için belli başlı bazı kriterler vardır.
Alternatif başlıklar
Erkek lepistesler dişi lepisteslerden daha küçük ve daha canlı reklere sahiptirler.Erkeklerde alt yüzgeçlerde üreme organı bulunan Gonopod adı verilen erkeklik üreme organı bulunur,dişilerde ise alt kısımda üçgen biçimi almış anal bir organ vardir.
Lepistesler gerek barışçıl yapılarıyla, gerekse kolay üretilmeleriyle akvaryum severlerin gönüllerinde ve akvaryumlarında taht kurmuşlardır.
Akvaryumun hazırlanışı;
